سبک زندگی

سنین جوانی و اهمیت آن در قرآن

مقدمه

جوانی فصل شورانگیز زندگی و مظهر نشاط و سازندگی است. روح لطیف و قلب ظریف جوان جلوه زیبای آفرینش و صحیفه مصفای هستی است. شور زندگی و آهنگ سازندگی در نگاه روشن و امیدوار جوان متجلی است. اگر شور و احساس جوانی با شعور عمیق دینی و سلاح توانای ایمان الهی تجهیز شود، سعادت نسل جوان و سلامت جامعه تضمین خواهد شد.

جوانان همواره کانون توجه به مصلحان و آماج تهاجم مفسدان بوده اند، زیرا عالم جوانی همان گونه که منشأ شورانگیزترین تجلیات عاطفی، روحی و بالندگی است؛ در معرض فتنه انگیزترین آسیب های فردی، اخلاقی و اجتماعی نیز هست. بر این اساس، غفلت از تربیت و هدایت نسل جوان، موجب خسران و مایه حرمان دولت هاست . در دنیای امروز که به تدریج ارزش های انسانی تضعیف می شود و آسیب های اجتماعی تشدید می گردد، ضرورت دارد که برای هدایت و حمایت نسل جوان اقداماتی سریع و جدی آغاز گردد.

گام اول در این راه شناخت اصولی و علمی ویژگی های شخصیتی و نیازهای اساسی جوانان است . بی تردید شناخت، همدلی می آفریند و برای اهتمام به این امر خطیر باید به مشارکت فرهنگی و فراگیر اقدام کرد و این جز با همدلی، همزبانی و همراهی با جوانان میسر نخواهد بود.

اسلام که جامع ترین و غنی ترین مکتب آسمانی و منبع پویاترین و پایان ترین معارف اسلامی است، بیشترین توصیه ها را در هدایت و تربیت نسل جوان و رسیدگی و ساماندهی امور آنان دارد . پیامبر گرامی اسلام فرموده اند:

اوصيكُمْ بِالشُّبّانِ خَيْرا فَاِنَّهُمْ اَرَقُّ اَفـْئِدَةً ؛ یعنی به شما توصیه می کنم که به جوانان توجه و عنایت خاص نماید و در مورد آنان به بهترین وجه رفتار کنید، چرا که آنان قلب هایی لطیف و پر فضیلت دارند.

به شهادت تاریخ اولین و بیشترین استقبال کنندگان از دین مبین اسلام جوانان بوده اند و پیامبر همواره بر هدایت و تربیت آنان تأکید داشته اند.

سنین جوانی و اهمیت آن در قرآن

از منظر قرآن مجموع فراز و نشیب زندگی انسان در سه مرحله می باشد؛ مرحله ضعف کودکی، دوران قوت و قدرت جوانی و مرحله ضعف و ناتوانی پیری . چنانچه می فرماید :اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةً يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ . (روم/ ۵۴ )

  عوامل گشایش روزی

خدا همان کسی است که شما را آفرید در حالی که ضعیف بودید، سپس بعد از این ضعف و ناتوانی قدرت بخشید و باز بعد از قوت، ضعف و پیری قرار داد، او هر چه بخواهد می آفریند و اوست عالم و قادر.

آری از نظر قرآن جوانی دوران قدرت است، و جوان بر بلندای قله حیات خویش ایستاده و باید از این موقعیت به نحو احسن استفاده کند.

پیامبر اکرم (ص) نیز فرموده اند:

إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى خَلَقَ مَلَکاً یَنْزِلُ فِی کُلِّ لَیْلَةٍ یُنَادِی یَا أَبْنَاءَ الْعِشْرِینَ جِدُّوا وَ اجْتَهِدُوا ؛ ۲ همانا که خداوند متعال فرشتگانی دارد که هر شب نزول می کنند و ندا می دهند ای جوانان بیست سال کوشش و جدیت کنید و برای نیل به کمالات انسانی مجاهده نمایید. علاوه بر بیان ارزش این دوران ؛ خداوند متعال در آیات متعددی مراحل مختلف حیات بشر را متذکر شده و دوران جوانی در قرآن تحت عنوان «بلوغ أشد» معرفی گردیده است.

هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ ثُمَّ لِتَكُونُوا شُيُوخًا وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى مِنْ قَبْلُ وَلِتَبْلُغُوا أَجَلًا مُسَمًّى . (غافر ، 67)

اوست خدایی که شما را از خاک (ناچیز) بیافرید و سپس از قطره آب نطفه و آنگاه از خون بسته علقه ، سپس شما را از رحم مادر طفلی بیرون آورد تا آنکه به سن رشد و کمال برسید و باز پیری سالخورده می شوید و برخی از شما پیش از سن پیری وفات کنید و همه به اجل خود می رسید، تا مگر قدرت خدا را تعقل کنید. علامه طباطبایی در تفسير الميزان می فرماید:

لام در جمله «ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ» لام غایب و گویا متعلقش حذف شده و تقدیرش این است «ثم ينشئكم لتبلغوا أشدكم» یعنی: پس شما را نشو و نما می دهد تا به حد بلوغ برسید و حد بلوغ أشد از عمر آدمی آن زمانی است که نیروی بدنی انسان به حد کمال می رسد؟

  عوامل گرایش به مال حرام

 بنابر بیان قرآن، حیات انسان شامل دوران رحم، مرحله طفولیت، دوران نوجوانی و سپس مرحله پیری می باشد و مرحله جوانی دورانی مهم است و گویا هدف و غایت مراحل قبل می باشد.

چرا که با عبارت «ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ» بیان شده ، یعنی «تا اینکه برسید به دوران جوانی» . علاوه بر این از منظر، مرز خروج از دنیای کودکی به دنیای نوجوانی نیز مطرح شده است، آنجا که می فرماید: وإِذَا بَلَغَ الْأَطْفَالُ مِنكُمُ الْحُلُمَ فَلْيَسْتَأْذِنُوا كَمَا اسْتَأْذَنَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ…(نور، 59)

و آنگاه که اطفال شما به حد بلوغ و احتلام رسیدند باید مانند سایر بالغان با اجازه وارد شوند…

از دیدگاه قرآن ، آغاز تغییر و تحولات جسمانی دوران بلوغ، مرز خروج انسان از دنیای کودکی ورود به دنیای بزرگسالی است . از این زمان دیگر فرزندان در زمره کودکان نبوده و باید همچون بزرگسالان مؤدب به آدابی شوند و پدر و مادر اولین کسانی هستند که باید به این امر مهم توجه داشته باشند و بدانند که فرزندانشان دیگر کودک نیست و وارد مرحله مهم و حساسی از زندگی خود شده است ؛ مرحله ای که باید با همدلی و کمک پدر و مادرش آن را سپری کند و به سرانجام برساند.

بلوغ در حقیقت همان دوران نوجوانی و مدخل دنیای جوانی است . دورانی که نوجوان با تغییر و تحولات شدید جسمی، فکری و عاطفی، اخلاقی و اجتماعی روبرو می شود . و حتى از دیدگاه برخی روانشناسان عنوان «تولد دوباره» را به خود گرفته است.

به عبارتی می توان گفت : دوران نوجوانی یا بلوغ اشد از نظر قرآن دارای مراحلی است که ابتدای آن مرحله بلوغ حلم است که همان نوجوان است و کم کم با استقرار عوامل پدیده بلوغ در بدن، مرحله نوجوانی شکل می گیرد و از دیدگاه قرآن تا سن چهل سالگی، انسان در زمره جوانان می باشد . آنجا که می فرماید: «وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ…(احقاف، 15)

ما به انسان توصیه کردیم که به پدر و مادرش نیکی کند، مادرش او را با ناراحتی حمل می کند و با ناراحتی بر زمین می گذارد و دوران حمل و از شیر بازگرفتنش سی ماه است، تا زمانی که به حد رشد و جوانی رسیده و سپس به چهل سالگی وارد می گردد، می گوید: خدایا مرا توفیق ده تا شکر نعمتی که به من دادی به جا آورم….

  تاثیر خانواده و جامعه بر جوانان

بلوغ اشد به طور کلی دلالت بر مرحله ای از حیات انسان می کند که در آن قوای جسمانی و عقلانی کم کم به نهایت رشد و استقامت و قوت خود می رسد و طبیعتا منظور دوران جوانی است. ابی بصیر از امام صادق (ع) نقل می کند: و اگر بنده به سن سی و سه سالگی رسید به بلوغ أشد خود رسید و هر گاه به چهل سالگی رسید به منتهای بلوغ رسیده و اگر وارد چهل و یک سالگی شد دیگر در نقصان است. ۳

علامه طباطبایی هم ذیل تفسیر این آیه فرموده اند که :

منظور از «بلغ اربعين سنة» این است که اواخر بلوغ أشد خود چنین و چنان گفت.۴

دوران بلوغ أشد، مرحله كمال جسمانی و عقلانی است و اگر انسان برای رشد جسم و توان فکر و عقل خود تلاشی بنماید به نتیجه می رسد، علاوه بر این رشد معنوی و روحی نیز تا چهل سالگی میسر است و اگر انسان تا این زمان برای رشد معنوی خویش کاری بکند به نتیجه می رسد وگرنه دیگر امیدی به او نیست . در حدیث آمده است :

ان الشیطان یجر یده على وجه من زاد على الاربعین و لم یتب، و یقول بابى وجه لا یفلح! ؛شیطان دستش را به صورت کسی که به چهل سالگی برسد و از گناه توبه نکند می کشد و می گوید پدرم فدای چهره ای باد که هرگز رستگار نمی شود .

جوانی فرصت رشد و کمال است و باید از آن به نحو احسن بهره برد و برای شناخت اسرار و رموز آن نهایت تلاش خود را نمود.

هدف ما در این نوشتار شناخت ویژگی ها و اقتضائات حیات نوجوانان و جوانان و مطالعه راه کارهای تربیتی دین مبین اسلام است، تا بدین وسیله زمینه تعالی و پیشرفت و رسیدن به کمال را فراهم نماییم.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سه × پنج =

دکمه بازگشت به بالا